Amerika - Deep South - South Carolina - Charleston

In de zeventiende eeuw was Charleston de grootste haven van de Verenigde Staten en de vierde stad van het land. Slaven, rijst en katoen maakten de stad immens rijk en de klassenbewuste elite van Charleston leefde er goed van. Ze bouwde mooie huizen en gaf Charleston een reputatie van cultuur en plezier. Na de Burgeroorlog en het einde van de door de zuiderlingen gekoesterde slavernij, raakte de stad in verval. Gelukkig kwam in de twintigste eeuw een restauratiebeweging op gang die van Charleston een van de best geconserveerde oude stadscentra van de VS heeft gemaakt.

'Charleston, sir, is het smetteloze juweel dat vorstelijk schittert op die heilige plaats waar de majestueuze wateren van de Ashley en de Cooper samenkomen om de Atlantische Oceaan te vormen.' Zo zou volgens de overlevering rond 1800 aan een bezoekende Yankee zijn duidelijk gemaakt hoe Charleston zijn plaats in de wereld zag. Aan eigendunk heeft het de bewoners van deze historische stad nooit ontbroken, en ook nu nog is deze uitspraak in allerlei varianten in de voormalige 'hoofdstad van de plantages' te horen. Charleston is en blijft het hart van het Oude Zuiden. Net als de staat die het altijd domineerde, South Carolina, kan Charleston bogen op een geschiedenis van onafhankelijkheid, zelfverzekerdheid, en, in de minder coulante versies, eigenwijze onbuigzaamheid.

Nostalgisch zwelgen
Eens, toen het land achter de Mississippi op de kaarten nog een grote witte vlek vormde, was dit de op drie na grootste stad van de Verenigde Staten. Toen was Charleston de hoofdstad van de plantage-economie, het centrum van de slavenhandel, een wereldhaven. Eens werden in Fort Sumter, in de haven van Charleston, de eerste schoten in de Burgeroorlog gewisseld. 'Eens' ligt de bewoner van Charleston in de mond bestorven. En inderdaad, eens maakte Charleston geschiedenis. Dat is niet langer zo, maar voor zuiderlingen van het oude slag, en die zijn er nog volop, blijft Charleston een heilige plaats, een tempel van de lost cause, de mythische samenleving van vóór de Burgeroorlog, waarin de plantages, de aristocratische levenswijze, goede manieren en elegante fijnzinnigheid de hoofdrol spelen - zo ongeveer het beeld van Gone with the Wind.

Hier in Charleston kunnen ze, ongehinderd door enig besef hoe het leven in die dagen werkelijk was, en in de wetenschap dat het toch nooit terugkomt, ongegeneerd zwelgen in de nostalgie. Voor anderen is Charleston een soort tijdmachine, een stad die als het ware diepgevroren is overgeleverd aan het nageslacht. Je rijdt er binnen over de autoweg, en de strip ziet er niet anders uit dan in willekeurig welke Amerikaanse stad. Maar eenmaal op het schiereiland lijkt het of de tijd heeft stilgestaan. Opeens loop je in een van de best bewaarde en misschien wel mooiste stukjes stedelijk Amerika, en kun je alleen m...

In de zeventiende eeuw was Charleston de grootste haven van de Verenigde Staten en de vierde stad van het land. Slaven, rijst en katoen maakten de stad immens rijk en de klassenbewuste elite van Charleston leefde er goed van. Ze bouwde mooie huizen en gaf Charleston een reputatie van cultuur en plezier. Na de Burgeroorlog en het einde van de door de zuiderlingen gekoesterde slavernij, raakte de stad in verval. Gelukkig kwam in de twintigste eeuw een restauratiebeweging op gang die van Charleston een van de best geconserveerde oude stadscentra van de VS heeft gemaakt.

'Charleston, sir, is het smetteloze juweel dat vorstelijk schittert op die heilige plaats waar de majestueuze wateren van de Ashley en de Cooper samenkomen om de Atlantische Oceaan te vormen.' Zo zou volgens de overlevering rond 1800 aan een bezoekende Yankee zijn duidelijk gemaakt hoe Charleston zijn plaats in de wereld zag. Aan eigendunk heeft het de bewoners van deze historische stad nooit ontbroken, en ook nu nog is deze uitspraak in allerlei varianten in de voormalige 'hoofdstad van de plantages' te horen. Charleston is en blijft het hart van het Oude Zuiden. Net als de staat die het altijd domineerde, South Carolina, kan Charleston bogen op een geschiedenis van onafhankelijkheid, zelfverzekerdheid, en, in de minder coulante versies, eigenwijze onbuigzaamheid.

Nostalgisch zwelgen
Eens, toen het land achter de Mississippi op de kaarten nog een grote witte vlek vormde, was dit de op drie na grootste stad van de Verenigde Staten. Toen was Charleston de hoofdstad van de plantage-economie, het centrum van de slavenhandel, een wereldhaven. Eens werden in Fort Sumter, in de haven van Charleston, de eerste schoten in de Burgeroorlog gewisseld. 'Eens' ligt de bewoner van Charleston in de mond bestorven. En inderdaad, eens maakte Charleston geschiedenis. Dat is niet langer zo, maar voor zuiderlingen van het oude slag, en die zijn er nog volop, blijft Charleston een heilige plaats, een tempel van de lost cause, de mythische samenleving van vóór de Burgeroorlog, waarin de plantages, de aristocratische levenswijze, goede manieren en elegante fijnzinnigheid de hoofdrol spelen - zo ongeveer het beeld van Gone with the Wind.

Hier in Charleston kunnen ze, ongehinderd door enig besef hoe het leven in die dagen werkelijk was, en in de wetenschap dat het toch nooit terugkomt, ongegeneerd zwelgen in de nostalgie. Voor anderen is Charleston een soort tijdmachine, een stad die als het ware diepgevroren is overgeleverd aan het nageslacht. Je rijdt er binnen over de autoweg, en de strip ziet er niet anders uit dan in willekeurig welke Amerikaanse stad. Maar eenmaal op het schiereiland lijkt het of de tijd heeft stilgestaan. Opeens loop je in een van de best bewaarde en misschien wel mooiste stukjes stedelijk Amerika, en kun je alleen maar blij zijn dat het arme Charleston na de Burgeroorlog te arm was om nieuwbouw en kaalslag te plegen. Hier ademt nog de geschiedenis, die zover teruggaat als het koloniale Amerika.

De Burgeroorlog was een keerpunt in de geschiedenis van Charleston. Vrijwel nergens werkte men enthousiaster mee aan het vergroten van de tegenstellingen die uiteindelijk daartoe leidden. Strikt formeel ging het om de verdediging van de rechten van individuele staten, maar het belangrijkste recht waarvoor ze vochten was dat tot behoud van slavernij. South Carolina was de eerste staat die zich afscheidde, en in Charleston zijn ze daar nog steeds trots op. Met de nederlaag kwam de kater. De enorme vermogens die zaten opgesloten in het slavenbezit waren vernietigd, zonder de compensatie die mogelijk was geweest als de zuiderlingen eerder overstag waren gegaan. De stad was maar net opgekrabbeld van de Burgeroorlog en de vernederingen die ze daarna moest ondergaan, toen in 1886 een aardbeving grote schade aanrichtte.

Vrijwel geen gebouw bleef onbeschadigd, en omdat niemand voldoende geld had om te herbouwen werden heel weinig huizen afgebroken. De beschadigde huizen hield men bij elkaar door stalen staven te spannen tussen de buitenmuren. De zichtbare delen daarvan werden later weer statussymbolen, die duidelijk aangeven dat een huis van vòòr 1886 dateert. Krampachtig probeerde de resterende, nog steeds zelfingenomen elite althans de schijn van waardigheid op te houden. Geld om hun huizen goed te onderhouden, hadden ze niet meer, meubilair werd verkocht, en het sociale leven was nog wel zeer klassenbewust, maar bepaald niet meer zo rijk als voorheen. Men zei toen wel dat een bewoner van Charleston zijn deur één maal in de vijftig jaar schildert, maar zijn deurknop iedere dag poetst.

Bescherming en restauratie
In 1905 toerde de schrijver Henry James door Charleston. In The American Scene schreef hij over de 'verraderlijke charme' en 'de suggestie van sociale verschrompeling en van duidelijk economisch verval'. Vanaf de jaren twintig werd Charleston herontdekt door een spraakmakende elite, die er weer kwartier maakte. Over het hele land dansten de mensen de Charleston, en de roman Porgy van DuBose Heyward uit 1925, die speelde in Cabbage Row, verschafte George Gershwin inspiratie voor zijn opera Porgy and Bess. Nu dreigde echter wel de afbraak van een aantal oude huizen. Om dat te voorkomen werd de Society for the Preservation of Old Dwellings opgericht, die het Joseph Manigault House kocht en er een museum in opende. De komst van de auto en de ijver van oliemaatschappijen om overal benzinepompen te bouwen, leidden tot een van de eerst serieuze zoning-wetten in Amerika. In 1931 werd het Old and Historic District vastgesteld.

Susan Pringle Frost, een dame uit een oude Charleston-familie, zette vervolgens de eerste restauratie-inspanningen in gang door een aantal huizen op Tadd Street te kopen en te herstellen, en die te verkopen, op voorwaarde dat de nieuwe eigenaren er goed voor zouden zorgen. In de jaren vijftig kocht de Historical Charleston Foundation het Nathaniel Russell House. Met de verkregen fondsen kocht de stichting later ook andere huizen die met verkrotting en afbraak werden bedreigd, uiteindelijk meer dan zestig woningen. De gerestaureerde huizen werden verkocht onder een contract dat de eigenaren gebiedt de architectonische integriteit van de structuur te handhaven. Gelukkig was men aan het eind van de jaren zestig ook zo verstandig om de minder historische en pittoreske, maar wel belangrijke winkelstraten in het minder oude gedeelte van Charleston te herstellen. Ze dreigden te verpauperen door de trek naar de suburbs en de invloed van de shopping malls. Broad Street en King Street zijn nu plezierige straten, waar een groot deel van de oude gevels is gerestaureerd. Zo overleefde in Charleston het oudste, complete stadscentrum van Amerika. Met de opkomst van het toerisme is dat van enorme waarde gebleken, zozeer zelfs dat men in de jaren tachtig de stroom moest gaan reguleren.

Het historische Charleston, gewijde zuidelijke grond, is een kleine stad, gemakkelijk te belopen. Wat er ligt, is misschien wel het mooiste stukje stedelijk Amerika. Iedere straat heeft wel een architectonische bezienswaardigheid, of een prachtige tuin achter de smeedijzeren hekken. Vanwege alle muurtjes en hekken en de dicht opeenstaande huizen lijkt het alsof Charleston erg dicht is bebouwd. De subtropische verrassing ligt achter de huizen, waar onverwacht veel ruimte is voor prachtige tuinen. En wie over de Battery slentert en de huizen met de piazza's in slagorde ziet opgesteld, valt het niet moeilijk zich daar de welgestelde planters voor te stellen, uitkijkend over de baai, met een madeira in de hand.