Met vier nachten in Tromsø in december heb je een behoorlijk goede kans om het noorderlicht te zien. De aurora zelf is er in deze periode bijna elke nacht, want Tromsø ligt midden in de zogeheten noorderlichtzone. De echte onzekerheid is het weer. Ga je elke avond op pad en ben je bereid om met een tour naar het droge binnenland te rijden, dan ligt de kans dat je het minstens één keer ziet grofweg tussen de 70 en 90 procent. Blijf je alleen in de stad, dan is die kans duidelijk kleiner.
Waarom Tromsø zo'n goede uitvalsbasis is
Het noorderlicht ontstaat wanneer geladen deeltjes van de zon botsen met de atmosfeer rond de magnetische noordpool. Dat gebeurt het vaakst in een ring rond de pool, de auroraal ovaal. Tromsø ligt op bijna 70 graden noorderbreedte, precies onder die ring. Waar je in Nederland een uitzonderlijk sterke zonnestorm nodig hebt om iets te zien, volstaat in Tromsø vaak al een rustige, gemiddelde activiteit.
Daar komt bij dat de stad goed bereikbaar is. Vanaf Amsterdam vlieg je met één overstap in Oslo, soms ook in Helsinki of Stockholm. Er zijn veel hotels, restaurants en tourbedrijven, waardoor je niet afhankelijk bent van een afgelegen hut in de wildernis.
Wat december bijzonder maakt
Tussen eind november en half januari komt de zon in Tromsø niet boven de horizon. Die periode heet poolnacht, of mørketid in het Noors. Volledig donker is het overdag niet: rond het middaguur zie je een paar uur blauwig schemerlicht. Maar de nacht is extreem lang. Dat betekent dat je niet alleen rond middernacht, maar al vanaf een uur of vier, vijf 's middags kunt beginnen met kijken.
Meer donkere uren betekent meer kansen. In maart heb je per nacht misschien zes tot acht bruikbare uren, in december zijn het er eerder vijftien. Een korte maar felle uitbarsting om half zes 's avonds mis je in maart, omdat het dan nog licht is. In december zie je hem wel.
Het nadeel van december is het weer. De kust van Noord-Noorwegen is in de winter vaak bewolkt, met regelmatig sneeuwbuien die vanaf zee binnenkomen. Daarom is de kans op een heldere avond in de stad zelf ongeveer even groot als de kans op bewolking.
Een rekenvoorbeeld voor 4 nachten
Om de kans te schatten, kun je het simpel houden. Stel dat de kans op een heldere hemel en voldoende auroraactiviteit op een willekeurige avond in Tromsø zelf ongeveer 40 procent is. De kans dat je hem een bepaalde avond níet ziet, is dan 60 procent.
- Na 1 nacht: 60 procent kans dat je niets ziet
- Na 2 nachten: 0,6 x 0,6 = 36 procent kans dat je niets ziet
- Na 3 nachten: 0,6 x 0,6 x 0,6 = ongeveer 22 procent
- Na 4 nachten: ongeveer 13 procent kans dat je niets ziet
Met vier nachten kom je in dit voorbeeld dus uit op ongeveer 87 procent kans om het noorderlicht minstens één keer te zien. Is het een slechte week met een lagedrukgebied dat blijft hangen, dan zakt die kans flink. Zit je juist in een rustige, koude periode met een hogedrukgebied, dan zie je het misschien elke avond.
Belangrijk is dat dit rekenvoorbeeld alleen klopt als de avonden onafhankelijk van elkaar zijn. In de praktijk hangen weertypes vaak een paar dagen aan elkaar vast. Daarom is het verstandig om je kansen te spreiden: plan niet op de eerste avond meteen een dure tour, maar houd die achter de hand voor de avond met de beste voorspelling.
In de stad blijven of op tour gaan?
Zelf kijken vanuit Tromsø
In de stad zelf is er veel licht van straatlantaarns en gebouwen. Bij een sterke aurora zie je die gewoon boven de huizen, maar zwakke activiteit valt weg. Een betere plek binnen de stad is de Fjellheisen, de kabelbaan naar de berg Storsteinen. Vanaf ongeveer 420 meter hoogte kijk je over de stad en heb je minder last van het licht. Ook het eiland Kvaløya, met de bus of een huurauto bereikbaar, heeft donkere plekken aan het water.
Een noorderlichttour
Een georganiseerde tour, vaak een zogeheten aurora chase, is in december de meest betrouwbare manier. Gidsen kijken de hele dag naar weermodellen en bewolkingskaarten en rijden 's avonds naar de plek waar de lucht het helderst is. Dat kan betekenen dat je twee tot drie uur rijdt, soms zelfs tot over de grens met Finland, waar het landklimaat in de winter vaak droger en helderder is.
Een kleine tour met een busje kost in het seizoen meestal tussen de 1.500 en 2.500 Noorse kronen per persoon, omgerekend ongeveer €130 tot €220. Grotere bussen zijn goedkoper, kleine groepen met fotograaf duurder. Veel bedrijven bieden een gratis tweede poging aan als je de eerste keer niets ziet.
Zo vergroot je je kansen
Met een paar praktische keuzes haal je meer uit je vier nachten:
- Kijk elke middag naar de wolkenvoorspelling, bijvoorbeeld via het Noorse weerinstituut. Bewolking is belangrijker dan de auroraverwachting.
- Gebruik een auroraapp voor de zonneactiviteit, maar laat je niet ontmoedigen door een lage Kp-waarde. In Tromsø is een Kp van 2 of 3 vaak al genoeg.
- Laat je ogen minstens 15 tot 20 minuten wennen aan het donker en kijk niet steeds op je telefoon.
- Kijk ook laat. Veel uitbarstingen vinden plaats tussen 21.00 en 01.00 uur, maar ook vroeg in de avond kan het raak zijn.
- Plan je tour niet op de eerste avond vast, maar boek bij een aanbieder die flexibel omboeken toestaat.
Wat je meeneemt voor een nacht buiten
In Tromsø zelf valt de kou in december vaak mee, met temperaturen rond de min 2 tot min 6 graden dankzij de invloed van de Golfstroom. In het binnenland, waar de tours naartoe rijden, kan het echter min 15 of kouder zijn. En je staat lang stil. Kleed je in lagen: thermisch ondergoed van merinowol, een fleece of donzen tussenlaag en een winddichte jas. Warme laarzen met een dikke zool zijn belangrijker dan je denkt, want de kou trekt via de grond omhoog. Veel tourbedrijven lenen thermopakken en laarzen uit, vraag daar vooraf naar.
Wil je foto's maken, neem dan een statief mee en een extra accu. Batterijen lopen in de kou snel leeg. Bewaar de reserveaccu in een binnenzak, dicht bij je lichaam. Moderne smartphones met een nachtmodus maken trouwens al verrassend goede aurorafoto's, zeker als je de telefoon stabiel tegen iets aan zet.
Wanneer in december boek je het best?
Voor de kans op noorderlicht maakt het weinig uit of je begin, half of eind december gaat. Wel scheelt het in prijs en drukte. Rond kerst en oud en nieuw liggen de hotelprijzen een stuk hoger en zijn tours sneller vol. De eerste twee weken van december zijn vaak rustiger en voordeliger, terwijl je dan al volop in de poolnacht zit. Boek je vlucht en hotel bij voorkeur een paar maanden vooruit, en houd de tours flexibel.
Wie vier nachten neemt, elke avond naar buiten kijkt en één goede tour inplant op de avond met de helderste voorspelling, heeft de kansen zo veel mogelijk naar zich toe getrokken. De rest is geduld, warme sokken en een beetje geluk met de wolken.
